Bożonarodzeniowe tradycje wokół choinki

Bożonarodzeniowe tradycje wokół choinki

Czy znacie polskie tradycje związane z nadchodzącymi świętami oraz choinką? A może mylicie je z amerykańskimi? Jakie polskie zwyczaje chcecie by Wasze dziecko kultywowało w okresie Bożego Narodzenia? O tym co powiesić na drzewku i co symbolizują poszczególne ozdoby opowie ten artykuł.

Choinka

Posiadanie i ubieranie choinki jest stosunkowo młodym zwyczajem sprowadzonym w XIX wieku z Niemiec. Zwyczaj ten rozpowszechnił Marcin Luter, w nieco bardziej minimalistycznej formie niż dzisiejsze wersje glamour drzewek bożonarodzeniowych. Zanim w naszych domach pojawiła się stojąca choinka, szczególnie na wsiach, gościła podwieszana pod sufitem jodlka czyli wierzchołek jodły, sosny lub świerku zawieszany pod sufitem. Zwyczaj ten miał chronić zarówno dom jak i jego mieszkańców od złej mocy. 

Góralska legenda głosi, że w dzień narodzenia także niedźwiedź chciał zagościć w betlejemskiej stajence, ale dotarłszy na miejsce zdał sobie sprawę, że nie ma żadnego prezentu dla małego dzieciątka. Poszedł więc do pobliskiego lasu, przez który przechodził i zerwał rosnące tam drzewko. Ciągnąc je po licznych potokach zauważył, że krople wody, które osadziły się na gałązkach, zamarzły i pięknie błyszczą w słońcu. Gdy zbliżał się do żłóbka na drzewku usiadły kolorowe ptaki. Taką strojną choinkę ofiarował małemu Jezuskowi i na tę pamiątkę co roku staje ona w naszych domach. To śliczna historia, zwłaszcza dla najmłodszych członków naszych rodzin.

Także jedlka była pięknie przystrajana słomkowymi ozdobami. Dziś choinka zawieszana pod sufitem jest największym krzykiem mody w USA. Mało kto wie, że to stara polska tradycja.

Ozdoby

Czy wiesz czym tradycyjnie ozdabiano drzewka bożonarodzeniowe? Jakie znaczenie mają poszczególne ozdoby? Warto opowiedzieć o ich symbolice, gdy razem z maluchami będziecie ubierać drzewko. Po pierwsze znajdowały się na niej suszone owoce, nie pomarańcze, a jabłka, symbol zdrowia. Ponadto liczne słomkowe lub bibułkowe łańcuchy, pamiątka po wężu kusicielu i oznaka trwałych więzów rodzinnych. Przyjemnie jest pokusić się o wspólne zrobienie takiego łańcucha. Zamiast zwyczaju amerykańskiego tworzenia go z popcornu, weźmy do rąk papier. Na szczycie mocowana była złota gwiazda, nie aniołek, która prowadzić powinna niczym gwiazda betlejemska do Chrystusa. Dziś rozświetlają nasze drzewko choinkowe lampki, które to przybyły do nas w 1882 roku z Niemiec. Wcześniej jednak zdobiły je świeczki, okruchy ognia, który płonął w izbie całą noc wigilijną, by dusze przodków, które chcą odwiedzić dom mogły się ogrzać. Świeczki były symbolem światła Mesjasza. Czy wiecie więc jak odpowiedzieć na pytanie, dlaczego nie gasimy lampek na noc? Na zielonym drzewku zawieszano także słodkości takie jak cukierki i ręcznie ozdabiane pierniki. To chyba największa frajda spośród całych przygotowań dekorowania choinki. Wspólne zjadanie i ozdabianie ciasteczek. Na zielonych gałązkach wisiały także zabawki z papieru, szklane figurki, a później także czekoladopodobny Mikołaj i bombki.

Dziś w modzie są minimalistyczne choinki i ręcznie malowane drewniane zabawki. Zabawki z drewna wykonać można samemu, ale także kupić surowe i własnoręcznie ozdobić z członkami rodziny. Są one trwałe i tak jak nasze eco-zabawki zostaną na lata i łatwo się nie zbiją.

Pod choinką znajdują się obecnie dwie rzeczy prezenty i szopka.

Prezenty

Ostatnio wiodłam spór o tym kto przynosi w Polsce prezenty pod choinkę: Gwiazdka, Aniołek czy Dziadek Mróz jak za czasów PRL? Jednego byłam pewna, na pewno nie święty Mikołaj, przecież on prezenty przynosi w naszym kraju 6 grudnia, a w Ameryce w Boże Narodzenie. O w jakże wielkim byłam błędzie! Taki zwyczaj powinien teraz obowiązywać wśród katolików, którzy obchodzą imieniny i wspominają świętych w poszczególne dni roku. 6 grudnia przypada bowiem wspomnienie świętego Mikołaja biskupa z Miry w Azji Mniejszej, który żył w IV wieku. Rozdawał on prezenty dla dzieci w postaci miodowych placuszków. Prezenty dla dziewczynek, które nie miały posagu były natomiast dużo bardziej okazałe. Były nimi bryłki złota. Do Polski tradycja dawania prezentów przez świętego Mikołaja dotarła w 1840 roku z Niemiec. W noc wigilijną ktoś przebierał się za biskupa i podkładał prezenty bożonarodzeniowe pod poduszkę, a nie wsuwał ich w skarpety tak jak w krajach anglosaskich. Inny zwyczaj to połączenie funkcji księdza, który współcześnie z kolędą odwiedza domy. Dawniej jego funkcję sprawował święty. Zamiast zostawiać prezenty świąteczne pod choinką jak za oceanem, siadał na drewnianym stołku i przepytywał dzieci z pacierza i katechizmu. Tego kto nie odpowiedział, omijał upominek dla dzieci, a zamiast niego dostawał rózgę. Na Pomorzu rózga była pięknie udekorowana. Biskupowi towarzyszyły dwa małe aniołki, które podawały świąteczne podarki, oraz stary dziad, który na łańcuchu trzymał diabła.

Szopka

Tradycja tworzenia i ustawiania szopki bożonarodzeniowej jest także bardzo stara. To święty Franciszek z Asyżu pierwszy wymyślił, żeby unaocznić Boże Narodzenie figurami i zwierzątkami. Gdy kilkanaście lat temu spędzałam święta w podparyskiej miejscowości z francuską rodziną zauważyłam, że ich tradycją było dodawanie co roku jednej ręcznie malowanej figury do rodzinnej szopki. W Polsce słowo szopka już dużo mówi o zwyczaju ukazywania figurek świętej rodziny w biednej drewnianej szopie lub stodole. Tymczasem wiemy, że Jezus narodził się w grocie, jaskini. My jednak lubimy tworzyć ją z drewna, siana, zapałek by przypominała dawne siedliska biedoty i zwierząt. Krakowska tradycja każe żłóbek umieścić w pięknie zdobionych złotkami replikach małopolskich budynków, a wśród figurek znaleźć powinien się chociażby Pana Twardowskiego na kogucie. Czy uda Wam się w tym roku zbudować własną rodzinna szopkę?

Znajdźcie odrobinę czasu by wspólnie z dziećmi wprowadzić odrobinę polskiej tradycji i wyjaśnić zwyczaje związane z choinka i tym co ją otacza.

Wesołych Świąt